Viêm dịch kính

[:vi]

Viêm dịch kính gặp trong các viêm màng bồ đào nhÆ° viêm Pars plana, bệnh sarcoid, lao, giang mai, há»™i chứng Behcet, viêm màng bồ đào – màng não, bệnh mắt do Toxoplasma…

1.  Viêm nội nhãn do vi khuẩn

+ Viêm nội nhãn nội sinh do vi khuẩn lan theo đư�ng máu, có thể tổn thương cả hai mắt. Thư�ng đi�u trị bằng kháng sinh mạnh, phổ rộng, có thể cắt dịch kính để lấy bệnh phẩm chẩn đoán và loại b� phần dịch kính viêm trong những trư�ng hợp nặng.

+ Viêm ná»™i nhãn ngoại sinh do vi khuẩn xâm nhập vào ná»™i nhãn qua vết thÆ°Æ¡ng xuyên nhãn cầu hoặc phẫu thuật mở nhãn cầu. Bệnh khởi phát 1 – 2 ngày sau mổ.

Triệu chứng điển hình: mắt đau đ�, thị lực giảm nhanh và nhi�u, kết mạc cương tụ và phù n�, giác mạc phù, ti�n phòng nhi�u xuất tiết và mủ, dịch kính đục nhi�u, có mủ vàng. Bệnh khởi phát và mức độ tuỳ thuộc từng loại vi khuẩn. Các vi khuẩn Gram âm, trực khuẩn hoặc cầu khuẩn (tụ cầu vàng liên cầu) có độc tính mạnh tiên lượng thị lực xấu dù đi�u trị rất sớm.

Viêm nội nhãn hậu phẫu mạn xảy ra sau mổ 2 tuần hoặc muộn hơn. Thị lực giảm dần mắt đau nhẹ, ti�n phòng có mủ, dịch kính đục nhi�u. Viêm nội nhãn do tụ cầu ebidermitis xảy ra 6 tuần sau mổ, do propionipacterium cách acnes có thể xuất hiện 2 tháng hoặc muộn hơn sau mổ lấy thể thuỷ tinh , viêm biểu hiện bằng tủa giác mạc, mủ ti�n phòng, đục dịch kính nhi�u có mảng chứa P.acnes trong túi bao thể thuỷ tinh.

Xử trí viêm nội nhãn sau mổ do vi khuẩn gồm ch�c hút dịch kính lấy bệnh phẩm chẩn đoán nguyên nhân hoặc cắt dịch kính với tiêm kháng sinh vào buồng dịch kính kết hợp kháng sinh toàn thân mạnh, phổ rộng như vancomyxin, amikaxin, cephalosporin thế hệ 3, aminoglycosid.

Dá»± phòng viêm ná»™i nhãn sau mổ là rất quan trá»�ng. Tra mắt và sát khuẩn mi mắt bằng povidon 5% trong 5 – 10 phút trÆ°á»›c  phẫu thuật.

2.  Viêm nội nhãn do nấm

+ Viêm ná»™i nhãn ná»™i sinh do nhiá»…m nấm lan toả theo Ä‘Æ°á»�ng máu. Candida albicans là nguyên nhân phổ biến gây viêm dịch kính và viêm màng bồ đào. Tá»· lệ bệnh tăng do vùng tràn lan các thuốc ức chế miá»…n dịch và kháng sinh phổ rá»™ng, do bồi bổ quá mức và nghiện thuốc tiêm tÄ©nh  mạch. Bệnh nhân có viêm hắc võng mạc, dịch kính đục, lúc đầu dịch kính đục nhẹ khu trú trÆ°á»›c ổ viêm hắc võng mạc, có thể “lồng bao” mạch máu kèm xuất huyết võng mạc có vùng trắng ở trung tâm (Rothsports) vùng trung tâm trắng này là ổ áp xe nhá»� chứa nấm (Huamonte FU, 1976) hoặc kết tụ fibrin – tiểu cầu (Steinert RF, 1991). Sau đó thâm nhiá»…m tế bào trong dịch kính nhiá»�u vá»›i hình ảnh “nấm trứng” (puffballs). TrÆ°á»�ng hợp nặng có hoại tá»­ võng mạc, viêm lan ra phần trÆ°á»›c vá»›i tủa giác mạc xuất tiết và mủ tiá»�n phòng, viêm toàn nhãn nặng.

�i�u  trị bằng các thuốc chống nấm toàn thân: Amphotericin B, các dẫn xuất azol như miconizol, fluconazol. Thuốc nhãn đồng tử. Kết hợp cắt dịch kính Amphotericin B nếu viêm dịch kính nặng, nếu không phân lập được nấm từ những bộ phận khác trong trư�ng hợp nghi ng� hoặc khi bệnh mắt tiến triển nặng dù đã dùng thuốc chống nâm toàn thân.

Các loại nấm khác ít phổ biến hơn như Aspengillus, Cryptocotus.

+ Viêm ná»™i nhãn ngoại sinh do nấm xảy ra sau chấn thÆ°Æ¡ng xuyên nhãn cầu, sau phẫu thuật. Bệnh khởi phát sau mổ 1 – 2 tuần. Thị lá»±c giảm, các triệu chứng không rầm rá»™ nhÆ° viêm ná»™i nhãn do vi khuẩn. Giác mạc phù, tiá»�n phòng có xuất tiết vào mủ, dịch kính đục nhiá»�u.

3.  Nhiễm ấu trùng sán lợn trong mắt  

Bệnh do nhiễm ấu trùng sán lợn Taenia solium, hay  gặp ở Mehico, Nam Mỹ, �ông Nam � và Châu Phi. Ngư�i ăn phải thức ăn nhiễm trứng của Taenia solium trưởng thành và ấu trùng, sau khi  đi qua niêm mạc ruột sẽ theo đư�ng máu đến mắt.

Trong giai đoạn đầu, có thể không có triệu chứng. Khi ký sinh trùng phát triển, sẽ thấy trong dịch kính có nang  màu trắng m� vi�n vòng ánh sáng lục với một đốm trắng đó là đầu sán trong nang, đầu sán có thể nhô ra kh�i nang. Nang ấu trùng sán to dần, có thể gây phản ứng viêm dịch kính, thị lực giảm, mắt  không đau.

Nang ấu trùng sán lợn có thể ở khoảng dưới võng mạc gây viêm võng mạc, bong võng mạc  thứ phát. Nang ấu trùng sán lợn dưới võng mạc có thể di truy�n qua đư�ng võng mạc vào dịch kính.

�i�u trị: những trư�ng hợp  có nang ấu trùng sán trong buồng dịch kính cần phẫu thuật cắt dịch kính qua pars plana và hút nang  ấu trùng sán. Nang dưới võng mạc có thể mổ lấy nang qua đư�ng củng mạc. Với nang nh� có thể đi�u trị bằng quang đông.

[:en]

Viêm dịch kính gặp trong các viêm màng bồ đào nhÆ° viêm Pars plana, bệnh sarcoid, lao, giang mai, há»™i chứng Behcet, viêm màng bồ đào – màng não, bệnh mắt do Toxoplasma…

1.  Viêm nỗi nhãn do vi khuẩn:

+ Viêm nội nhãn nội sinh do vi khuẩn lan theo đư�ng máu, có thể tổn thương cả hai mắt. Thư�ng đi�u trị bằng kháng sinh mạnh, phổ rộng, có thể cắt dịch kính để lấy bệnh phẩm chẩn đoán và loại b� phần dịch kính viêm trong những trư�ng hợp nặng.

+ Viêm ná»™i nhãn ngoại sinh do vi khuẩn xâm nhập vào ná»™i nhãn qua vết thÆ°Æ¡ng xuyên nhãn cầu hoặc phẫu thuật mở nhãn cầu. Bệnh khởi phát 1 – 2 ngày sau mổ.

Triệu chứng điển hình: mắt đau đ�, thị lực giảm nhanh và nhi�u, kết mạc cương tụ và phù n�, giác mạc phù, ti�n phòng nhi�u xuất tiết và mủ, dịch kính đục nhi�u, có mủ vàng. Bệnh khởi phát và mức độ tuỳ thuộc từng loại vi khuẩn. Các vi khuẩn Gram âm, trực khuẩn hoặc cầu khuẩn (tụ cầu vàng liên cầu) có độc tính mạnh tiên lượng thị lực xấu dù đi�u trị rất sớm.

Viêm nội nhãn hậu phẫu mạn xảy ra sau mổ 2 tuần hoặc muộn hơn. Thị lực giảm dần mắt đau nhẹ, ti�n phòng có mủ, dịch kính đục nhi�u. Viêm nội nhãn do tụ cầu ebidermitis xảy ra 6 tuần sau mổ, do propionipacterium cách acnes có thể xuất hiện 2 tháng hoặc muộn hơn sau mổ lấy thể thuỷ tinh , viêm biểu hiện bằng tủa giác mạc, mủ ti�n phòng, đục dịch kính nhi�u có mảng chứa P.acnes trong túi bao thể thuỷ tinh.

Xử trí viêm nội nhãn sau mổ do vi khuẩn gồm ch�c hút dịch kính lấy bệnh phẩm chẩn đoán nguyên nhân hoặc cắt dịch kính với tiêm kháng sinh vào buồng dịch kính kết hợp kháng sinh toàn thân mạnh, phổ rộng như vancomyxin, amikaxin, cephalosporin thế hệ 3, aminoglycosid.

Dá»± phòng viêm ná»™i nhãn sau mổ là rất quan trá»�ng. Tra mắt và sát khuẩn mi mắt bằng povidon 5% trong 5 – 10 phút trÆ°á»›c  phẫu thuật.

2.  Viêm nội nhãn do nấm

+ Viêm ná»™i nhãn ná»™i sinh do nhiá»…m nấm lan toả theo Ä‘Æ°á»�ng máu. Candida albicans là nguyên nhân phổ biến gây viêm dịch kính và viêm màng bồ đào. Tá»· lệ bệnh tăng do vùng tràn lan các thuốc ức chế miá»…n dịch và kháng sinh phổ rá»™ng, do bồi bổ quá mức và nghiện thuốc tiêm tÄ©nh  mạch. Bệnh nhân có viêm hắc võng mạc, dịch kính đục, lúc đầu dịch kính đục nhẹ khu trú trÆ°á»›c ổ viêm hắc võng mạc, có thể “lồng bao” mạch máu kèm xuất huyết võng mạc có vùng trắng ở trung tâm (Rothsports) vùng trung tâm trắng này là ổ áp xe nhá»� chứa nấm (Huamonte FU, 1976) hoặc kết tụ fibrin – tiểu cầu (Steinert RF, 1991). Sau đó thâm nhiá»…m tế bào trong dịch kính nhiá»�u vá»›i hình ảnh “nấm trứng” (puffballs). TrÆ°á»�ng hợp nặng có hoại tá»­ võng mạc, viêm lan ra phần trÆ°á»›c vá»›i tủa giác mạc xuất tiết và mủ tiá»�n phòng, viêm toàn nhãn nặng.

�i�u  trị bằng các thuốc chống nấm toàn thân: Amphotericin B, các dẫn xuất azol như miconizol, fluconazol. Thuốc nhãn đồng tử. Kết hợp cắt dịch kính Amphotericin B nếu viêm dịch kính nặng, nếu không phân lập được nấm từ những bộ phận khác trong trư�ng hợp nghi ng� hoặc khi bệnh mắt tiến triển nặng dù đã dùng thuốc chống nâm toàn thân.

Các loại nấm khác ít phổ biến hơn như Aspengillus, Cryptocotus.

+ Viêm ná»™i nhãn ngoại sinh do nấm xảy ra sau chấn thÆ°Æ¡ng xuyên nhãn cầu, sau phẫu thuật. Bệnh khởi phát sau mổ 1 – 2 tuần. Thị lá»±c giảm, các triệu chứng không rầm rá»™ nhÆ° viêm ná»™i nhãn do vi khuẩn. Giác mạc phù, tiá»�n phòng có xuất tiết vào mủ, dịch kính đục nhiá»�u.

3.  Nhiễm ấu trùng sán lợn trong mắt  

Bệnh do nhiễm ấu trùng sán lợn Taenia solium, hay  gặp ở Mehico, Nam Mỹ, �ông Nam � và Châu Phi. Ngư�i ăn phải thức ăn nhiễm trứng của Taenia solium trưởng thành và ấu trùng, sau khi  đi qua niêm mạc ruột sẽ theo đư�ng máu đến mắt.

Trong giai đoạn đầu, có thể không có triệu chứng. Khi ký sinh trùng phát triển, sẽ thấy trong dịch kính có nang  màu trắng m� vi�n vòng ánh sáng lục với một đốm trắng đó là đầu sán trong nang, đầu sán có thể nhô ra kh�i nang. Nang ấu trùng sán to dần, có thể gây phản ứng viêm dịch kính, thị lực giảm, mắt  không đau.

Nang ấu trùng sán lợn có thể ở khoảng dưới võng mạc gây viêm võng mạc, bong võng mạc  thứ phát. Nang ấu trùng sán lợn dưới võng mạc có thể di truy�n qua đư�ng võng mạc vào dịch kính.

�i�u trị: những trư�ng hợp  có nang ấu trùng sán trong buồng dịch kính cần phẫu thuật cắt dịch kính qua pars plana và hút nang  ấu trùng sán. Nang dưới võng mạc có thể mổ lấy nang qua đư�ng củng mạc. Với nang nh� có thể đi�u trị bằng quang đông.

[:]