[:vi]

L�C LÀ GÌ? M�I LIÊN QUAN GIỮA L�C VÀ TẬT KHÚC XẠ

Ngư�i bị lác mắt nếu không được đi�u trị kịp th�i sẽ ảnh hưởng tới thị lực, gây mất thẩm mỹ . Do vậy, cần nhận biết các dấu hiệu bị lác mắt giúp đi�u trị bệnh sớm, đem lại hiệu quả cao và đảm bảo thị lực không bị ảnh hưởng.

1. Lác là gì?

Lác mắt (hay còn g�i là lé) là hiện tượng lệch trục nhìn của mắt khiến mắt nhìn theo hai hướng khác nhau, khi nhìn sẽ bị lệch, không nhìn thẳng được. Bệnh nhân khi bị lác mắt, một mắt có thể nhìn thẳng mắt còn lại lệch vào trong (thư�ng g�i là lác trong), lệch ra ngoài (thư�ng g�i là lác ngoài), hoặc một mắt có thể cao hơn mắt còn lại (g�i là lác trên, lác dưới).

Lác mắt là hiện tượng lệch trục nhìn của mắt khiến mắt nhìn theo hai hướng khác nhau, khi nhìn sẽ bị lệch, không nhìn thẳng được

Nhi�u nghiên cứu chỉ ra rằng, có đến 3 triệu ngư�i Việt Nam bị bệnh lác mắt. Bệnh lác mắt nếu không được đi�u trị kịp th�i thị lực hai mắt sẽ bị giảm, dẫn đến ảnh hưởng tới thói quen sinh hoạt hàng ngày. �ặc biệt, đối với trẻ em, lác mắt còn có thể dẫn đến nhược thị.

Cơ chế gây lác mắt

Mỗi mắt có 6 cơ vận nhãn ngoại lai để đi�u chỉnh hoạt động của nhãn cầu bao gồm 4 cơ thẳng (cơ thẳng trên, cơ thẳng dưới, cơ thẳng trong, cơ thẳng ngoài) và 2 cơ chéo. Các cơ giúp mắt di chuyển lên trên, xuống dưới, bên phải, bên trái và xoay nhãn cầu.

�ể hai mắt có thể nhìn vào một điểm, tất cả các cơ ở mỗi mắt phải hoạt động đồng th�i và phối hợp nhịp nhàng với nhau.
Với mắt bình thư�ng, cả hai mắt sẽ cùng nhìn vào một điểm, hình ảnh thu được tại tế bào que được dẫn truy�n qua dây thần kinh thị giác đến trung khu thần kinh thị giác tại não. Ở đây, hình ảnh từ hai mắt sẽ được tổng hợp thành một ảnh ba chi�u duy nhất được g�i là thị giác tinh tế.

Khi hai mắt không cùng nhìn vào một điểm, hai hình ảnh hai mắt được chuyển đến não bộ. Với trẻ em, não sẽ loại b� hình ảnh của mắt nhìn lệch hoặc hình ảnh m� hơn, từ đó trẻ sẽ nhìn thấy hình ảnh của mắt nhìn thẳng hoặc mắt có hình ảnh rõ hơn. Với ngư�i lớn, não bộ không thể loại b� hình ảnh của mắt nhìn lệch nên ngư�i bệnh sẽ nhìn đôi.

2. Phân loại lác và các nguyên nhân

Bệnh lác mắt gồm 2 loại

• Lác cÆ¡ năng (lác đồng hành): Tình trạng này thÆ°á»�ng gặp ở trẻ em, biểu hiện là mắt lác luôn di chuyển cùng hÆ°á»›ng vá»›i mắt lành.
  Một số hình thái lâm sàng của lác cơ năng như: Lác ngoài, lác trong, lác đứng phân li, lác đứng.
• Lác liệt (lác bất đồng hành): Tình trạng này chủ yếu gặp ở ngÆ°á»�i trưởng thành, biểu hiện là cÆ¡ vận nhãn bị liệt gây hạn chế vận Ä‘á»™ng của nhãn cầu.

Nguyên nhân lác mắt

Nguyên nhân lác mắt có thể kể đến như:

• Do liệt cÆ¡ vẫn nhãn bẩm sinh
• Các vấn Ä‘á»� ở não nhÆ° u não, não úng thủy, há»™i chứng Ä‘ao hoặc bại não…
• Do tiá»�n sá»­ gia đình
• Do những biến chứng khi sinh non, trẻ bị nhẹ cân…
• Mắc các tật khúc xạ vá»� mắt nhÆ° viá»…n thị, cận thị hoặc các bệnh lý ở mắt nhÆ° sụp mí, đục thủy tinh thể, sẹo giác mạc…

Nguyên nhân lác mắt ở trẻ em

Nguyên nhân dẫn đến bệnh lác mắt ở trẻ em có thể do bẩm sinh hoặc do ảnh hưởng của những bệnh lý ở mắt. Lác mắt do bẩm sinh là khi trẻ mới sinh đã bị lác hoặc lác xuất hiện trong giai đoạn bé từ 6 tháng tuổi.

Nguyên nhân lác mắt ở ngư�i lớn

Phần lớn nguyên nhân bị lác mắt là do biến chứng bệnh lý mắc phải hoặc bệnh lý toàn thân khác dẫn tới lác mắt như Basedow, do các vấn đ� ở mắt (đục thể thủy tinh, bất đồng khúc xạ, bệnh lý đáy mắt..) hoặc bệnh lý ở mắt khác.

Nguyên nhân dẫn đến bệnh lác mắt được xác định do sự khác biệt ở phần cơ xung quanh của mỗi mắt. Mỗi mắt sẽ hoạt động nhìn bằng cách tập trung vào một điểm hoặc một vật nh� vào hoạt động của nhóm 6 cơ xung quanh mắt. Nhóm 6 cơ đó gồm 4 cơ trực và 2 cơ chéo bám xung quanh giúp mắt liếc các hướng.

Nếu một trong những cơ này hoạt động không tốt, thì bên mắt đó sẽ không nhìn tập trung được theo mong muốn dẫn đến tình trạng lác. Khi đó, mặc dù đã cố gắng tập trung nhìn vào một điểm nhưng thực tế hai mắt vẫn nhìn theo hai hướng khác nhau.

3. Triệu chứng, dấu hiệu, cách kiểm tra bệnh lác

Một số dấu hiệu điển hình của bệnh lác mà ngư�i bệnh có thể nhận ra như:

• Má»�i mắt thÆ°á»�ng xuyên, khả năng tập trung kém, khi nhìn hay bị nheo mắt.
• Vật ở ngay phía trÆ°á»›c nhÆ°ng vẫn phải liếc mắt.
• Mắt lác thÆ°á»�ng xuyên má»� hÆ¡n mắt không lác.
• Hay nghiêng đầu để thích nghi vá»›i tình trạng lác.
• Vá»›i ngÆ°á»�i có chức năng thị giác đã hoàn thiện khi lác Ä‘á»™t ngá»™t sẽ xảy ra hiện tượng hai hình (hay còn gá»�i là song thị).

Cách kiểm tra bệnh lác cực kỳ đơn giản:

• Bạn hãy đứng đối diện và nhìn thẳng vào mắt của ngÆ°á»�i cần kiểm tra. Nếu bạn thấy hai mắt nhìn bạn không đối xứng thì có thể là ngÆ°á»�i được khám đã bị lác.
• Vá»›i trẻ em, hãy Ä‘Æ°a cho trẻ má»™t món đồ chÆ¡i mà bé thích, quan sát thật kÄ© khi bé nhìn món đồ chÆ¡i đó xem mắt bé có bị lệch sang má»™t bên không? Nếu có, thì rất có thể trẻ đã bị lác.
• Mắt lác mà xảy ra Ä‘á»™t ngá»™t, bệnh nhân thÆ°á»�ng có kèm triệu chứng hai hình (nhìn đôi). Ä�ể giảm triệu chứng này, bệnh nhân có nghiêng đầu vá»� má»™t bên. Triệu chứng nhìn đôi giảm nhÆ°ng bệnh nhân sẽ luôn có xu hÆ°á»›ng nghiêng đầu.

Với những trư�ng hợp lác ẩn, nhìn không thể phát hiện ra được. Khi bệnh nhân có các yếu tố nguy cơ thì cần kiểm tra định kỳ tại các cơ sở chuyên khoa mắt uy tín để được khám và đi�u trị sớm.

4. Những ảnh hưởng của bệnh lác

Lác ảnh hưởng tới thị lực

Trẻ em đang trong giai đoạn phát triển thị giác mà mắt bị lác rất có thể gây mất thị lực (nhược thị). Ở Việt Nam, có tới 2-4% trẻ em bị mắt lác và 50% trong số đó bị nhược thị, gây ra bởi hiện tượng phế thị và trung hoà.

Lác ảnh hưởng tới sinh hoạt và đ�i sống

• Lác khiến ngÆ°á»�i bệnh dá»… bÆ°á»›c hụt, vấp ngã, giảm khả năng xác định khoảng cách giữa 2 vật, mất khả năng nhận thức chiá»�u sâu. Ä�ặc biệt, ngÆ°á»�i bị lác Ä‘a phần sẽ không thể làm những công việc đòi há»�i sá»± tinh tÆ°á»�ng.
• Lác ảnh hưởng tá»›i tâm lý và thẩm mỹ: Bệnh lác ảnh hưởng tá»›i thẩm mỹ của ngÆ°á»�i bệnh, khiến há»� cảm thấy tá»± ti khi đứng trÆ°á»›c đám đông, há»�c tập và tham gia các hoạt Ä‘á»™ng xã há»™i.

5. Các phương pháp đi�u trị lác mắt

�i�u trị lác bao gồm 1 phức hợp:

Chỉnh quang

�ây là quá trình đi�u trỉnh tật khúc xạ, nhất là các trư�ng hợp có lệch khúc xạ, thư�ng cho đeo kính đúng số.

Chỉnh lệch trục nhãn cầu

Quy trình đi�u trị nội khoa này nhi�u khi mất rất nhi�u th�i gian và công sức. Một số ca lác không cần đến phẫu thuật mà chỉ cần đi�u chỉnh bằng kính và tập nhược thị.

Tuy nhiên đại đa số các trư�ng hợp lác cần đến phẫu thuật để đi�u chỉnh lệch trục nhãn cầu. Phẫu thuật không phải để đi�u trị nhược thị mà nhược thị cần đến các phương pháp chỉnh thị chỉnh quang (đeo kính).

Vì vậy muốn đạt được hiệu quả tối ưu trong đi�u trị lác cần phải tuân thủ qui trình khám, đi�u trị và theo dõi.

Kính đeo mắt và các chỉ định sử dụng trong đi�u trị lác có yếu tố khúc xạ

Hầu hết các bệnh nhân lác có yếu tố khúc xạ đ�u có chỉ định đeo kính. Vì vậy kính đeo là một phần đi�u trị rất quan tr�ng trong dạng bệnh này.

Kính cầu lõm (Kính phân kỳ)

• Cho Ä‘eo kính vá»›i toàn bá»™ Ä‘á»™ cận thị Ä‘o được để giúp bệnh nhân có thị lá»±c rõ nhất, hồi phục lại Ä‘iá»�u tiết ở thị giác gần giúp kiểm soát Ä‘á»™ lác. – Trong các trÆ°á»�ng hợp muốn giúp kiểm soát Ä‘á»™ lác ngoài trên bệnh nhân có cận thị > 3.00D.
• Có thể dùng phÆ°Æ¡ng pháp tăng thêm Ä‘á»™ kính cận. Khi đó, mắt bệnh nhân trở thành viá»…n thị và phải huy Ä‘á»™ng thêm Ä‘iá»�u tiết để đạt thị lá»±c tối Ä‘a, Ä‘iá»�u tiết tăng thêm này sẽ kéo theo qui tụ Ä‘iá»�u tiết tăng theo do đó giúp kiểm soát Ä‘á»™ lác ngoài. Trẻ nhá»� dÆ°á»›i 5 tuổi có thể chấp nhận kính cầu lõm tá»›i tăng thêm tá»›i 3.00 DS – 4.00 DS.

Kính trụ

Kính trụ được chỉ định để đi�u chỉnh tật loạn thị. khi bệnh nhân lác mắt có độ loạn thị trên 0.5 DC thì chỉ có một chỉ định duy nhất là cho đeo toàn bộ độ loạn thị để đảm bảo thị lực tối đa cho bệnh nhân và tránh nhược thị trục.

Kính cầu lồi (Kính hội tụ)

Kính cầu lồi được chỉ định để đi�u chỉnh tật viễn thị. Tật viễn thị đóng vai trò rất quan tr�ng trong tác nhân gây lác trong đi�u tiết vì có thể làm thay đổi quan hệ đi�u tiết – quy tụ.

Các chỉ định sử dụng kính cầu lồi để đi�u trị lác có tật khúc xạ như sau:

A. Tất cả các trẻ lác có tật khúc viễn thị > 2.00D đ�u phải đeo kính theo độ khúc xạ khách quan được đo sau khi làm liệt hoàn toàn đi�u tiết (trẻ dưới 3 tuổi liệt đi�u tiết bằng Atropine.

B. Kính cầu lồi hai tiêu: được chỉ định trong các trư�ng hợp lác trong đi�u tiết có tỷ số AC/A cao với mục đích loại trừ đi�u tiết để giảm quy tụ ở thị giác gần.

�eo kính hai tiêu triệt tiêu đi�u tiết thị giác gần:

• Vá»›i kính nhìn xa;
• Nhìn gần vá»›i kính hai tiêu dạng thông thÆ°á»�ng, bệnh nhân vẫn nhìn qua tròng kính trên nên vẫn tồn tại Ä‘á»™ lác.
• Nhìn gần vá»›i kính hai tiêu mặt cắt ngang triệt tiêu được Ä‘iá»�u tiết thị giác gần nên mắt chỉnh thị.

C. Kính cầu lồi cao độ trong phương pháp sương mù: trên các bệnh nhân viễn thị có co quắp đi�u tiết, có thể cho đeo kính có độ viễn cao hơn độ khúc xạ thật sự của bệnh nhân giúp buông thả dần độ viễn gây ra do co quắp đi�u tiết.

Lăng Kính

Lăng kính được chỉ định cho các độ lác nh� (< 10° Hirschberg) để giúp đạt chỉnh thị giúp phát triển thị giác hai mắt. Các tác giả Pratt-Johnson và Tillson nghiên cứu sử dụng lăng kính cho lác ngoài từng lúc với độ lác < 20 có kết quả khoảng 50% nhưng cũng ghi nhận trẻ em ít chấp nhận đeo lăng kính.

6. �ịa chỉ chữa bệnh lác uy tín ở Hà Nội

Bệnh lác cần được chẩn đoán và đi�u trị kịp th�i để có được kết quả trị liệu tốt nhất. Do vậy, nếu ngư�i bệnh có các biểu hiện mắt lác như đã nói ở trên, cần đến ngay các cơ sở ý tế chuyên khoa mắt uy tín để khám và đi�u trị ngay.
Bệnh viện Mắt Quốc tế DND có đầy đủ hệ thống, cơ sở vật chất, trang thiết bị y tế hiện đại cùng đội ngũ chuyên gia, bác sĩ hàng đầu với nhi�u năm kinh nghiệm trong ngành nhãn khoa, ngư�i bệnh hoàn toàn có thể yên tâm thăm khám và đi�u trị tại Bệnh viện.

[:en]Strabismus (Crossed Eyes) is a failure of the two eyes to maintain proper alignment and work together as a team.

If you have strabismus, one eye looks directly at the object you are viewing, while the other eye is misaligned inward (esotropia, “crossed eyes” or “cross-eyed”), outward (exotropia or “wall-eyed”), upward (hypertropia) or downward (hypotropia).

Strabismus can be constant or intermittent. The misalignment also might always affect the same eye (unilateral strabismus), or the two eyes may take turns being misaligned (alternating strabismus).

To prevent double vision from congenital and early childhood strabismus, the brain ignores the visual input from the misaligned eye, which typically leads to amblyopia or “lazy eye” in that eye.

Strabismus Symptoms And Signs

The primary sign of strabismus is a visible misalignment of the eyes, with one eye turning in, out, up, down or at an oblique angle.

When the misalignment of the eyes is large and obvious, the strabismus is called “large-angle,” referring to the angle of deviation between the line of sight of the straight eye and that of the misaligned eye. Less obvious eye turns are called small-angle strabismus.

Typically, constant large-angle strabismus does not cause symptoms such as eye strain and headaches because there is virtually no attempt by the brain to straighten the eyes. Because of this, large-angle strabismus usually causes severe amblyopia in the turned eye if left untreated.

Less noticeable cases of small-angle strabismus are more likely to cause disruptive visual symptoms, especially if the strabismus is intermittent or alternating. In addition to headaches and eye strain, symptoms may include an inability to read comfortably, fatigue when reading and unstable or “jittery” vision. If small-angle strabismus is constant and unilateral, it can lead to significant amblyopia in the misaligned eye.

Both large-angle and small-angle strabismus can be psychologically damaging and affect the self-esteem of children and adults with the condition, as it interferes with normal eye contact with others, often causing embarrassment and awkwardness.

Newborns often have intermittent crossed eyes due to incomplete vision development, but this frequently disappears as the infant grows and the visual system continues to mature. Most types of strabismus, however, do not disappear as a child grows.

Routine children’s eye exams are the best way to detect strabismus. Generally, the earlier strabismus is detected and treated following a child’s eye exam, the more successful the outcome. Without treatment, your child may develop double vision, amblyopia or visual symptoms that could interfere with reading and classroom learning.

What Causes Strabismus?

Each eye has six external muscles (called the extraocular muscles) that control eye position and movement. For normal binocular vision, the position, neurological control and functioning of these muscles for both eyes must be coordinated perfectly.

Strabismus occurs when there are neurological or anatomical problems that interfere with the control and function of the extraocular muscles. The problem may originate in the muscles themselves, or in the nerves or vision centers in the brain that control binocular vision.

Genetics also may play a role: If you or your spouse has strabismus, your children have a greater risk of developing strabismus as well.

Accommodative Esotropia

Occasionally, when a farsighted child tries to focus to compensate for uncorrected farsightedness, he or she will develop a type of strabismus called accommodative esotropia, where the eyes cross due to excessive focusing effort. This condition usually appears before 2 years of age but also can occur later in childhood. Often, accommodative esotropia can be fully corrected with eyeglasses or contact lenses.

 Strabismus Surgery

In most cases, the only effective treatment for a constant eye turn is strabismus surgery. If your general eye doctor finds that your child has strabismus, he or she can refer you to an ophthalmologist who specialises in strabismus surgery.

The success of strabismus surgery depends on many factors, including the direction and magnitude of the eye turn. In some cases, more than one surgery may be required. The strabismus surgeon can give you more information about this during a pre-surgical consultation.

Strabismus surgery also can effectively align the eyes of adults with long-standing strabismus. In many cases of adult strabismus, however, a significant degree of amblyopia may remain even after the affected eye is properly aligned. This is why early treatment of strabismus is so important.

The earlier strabismus is treated surgically, the more likely it is that the affected eye will develop normal visual acuity and the two eyes will function together properly as a team.

Non-Surgical Strabismus Treatment

In some cases of intermittent and small-angle strabismus, it may be possible to improve eye alignment non-surgically with vision therapy.

For example, convergence insufficiency (CI) is a specific type of intermittent exotropia in which the eyes usually align properly when viewing a distant object, but fail to achieve or maintain proper alignment when looking at close object, such as when reading, resulting in one eye drifting outward. Convergence insufficiency can interfere with comfortable reading, causing eye strain, blurred vision, double vision and headaches.

Sometimes, a strabismus surgeon may recommend a program of vision therapy for a period of time after strabismus surgery to treat amblyopia and minor binocular vision problems that might remain after surgery. In these cases, the term “orthoptics” (“ortho” = straight; “optics” = eyes) rather than “vision therapy” might be used to describe this treatment, which may be provided by an orthoptist working closely with the surgeon rather than by an optometrist.

[:]