Chấn thương phần phụ cận

[:vi]

Chấn thương mí mắt

Mi mắt là một hệ cơ quan phức tạp, gồm nhi�u bộ phận như cơ vòng mi, sụn mi, mô dưới da, da, kết mạc để đảm nhiệm chức năng bảo vệ cho đôi mắt.

Nguyên nhân dẫn tới đụng dập mí mắt

• Mi mắt bầm dập thâm tím có thể là kết quả của má»™t tai nạn do  má»™t vật thể đập vào vùng xung quanh mắt.
• Tai nạn này xảy ra có thể từ chÆ¡i thể thao, tham gia gia giao thông,…
• Các nguyên nhân phổ biến khác bao gồm phẫu thuật thẩm mỹ mắt, nhiá»…m trùng xoang và phẫu thuật mÅ©i.

Mặc dù đụng dập mí mắt (gây bầm tím xung quanh mắt) có thể gặp trong nhi�u bệnh cảnh chấn thương nặng hơn và không nên bị b� sót nhưng chấn thương mi gây ảnh hưởng nhi�u v� mặt thẩm mĩ hơn là v� thương tổn thực thể.

Triệu chứng khi chấn thương mí mắt

• Triệu chứng dá»… nhận biết nhất là phần mi mắt bắt đầu xuất hiện đốm tím và mắt đầu lan dần ra toàn bá»™ mắt (tùy vào lá»±c va chạm).

Chấn thương vùng mi mắt

• Xuất hiện những dấu hiệu: nhức đầu, Ä‘au mắt, nhìn má»�, song thị,… Và nguy hiểm hÆ¡n có thể bị chảy máu mắt (xuất huyết tiá»�n phòng).

Phương pháp đi�u trị

Trong trư�ng hợp đụng dập đơn giản được đi�u trị bằng chư�m đá giảm phù n� trong 24 đến 48 gi� đầu sau chấn thương.

Trong nhi�u trư�ng hợp, mí mắt có thể bị rách mắt (tổn thương b� mi hoặc sụn mi) có thể được khâu bằng chỉ nylon hoặc polypropylene (hoặc, trong một số quần thể như là trẻ em, chỉ tự tiêu như là ruột trơn) 6-0 hoặc 7-0. 

Tốt nhất nên để một phẫu thuật viên nhãn khoa mổ tái tạo rách có xâm phạm đến b� mi để đảm bảo phục hồi v� giải phẫu và tránh khuyết trên b� mặt mi. Rách mi phức tạp liên quan tới nửa trong của mi dưới và mi trên (có thể kèm theo chấn thương lệ quản), rách thấu mặt trước sau, những bệnh nhân có sụp mi và những trư�ng hợp có lộ tổ chức hốc mắt hoặc tổn thương sụn mi nên được phẫu thuật bởi các bác sĩ mắt.

Bởi vậy, khi bị đụng dập mí mắt hoặc rách mí cần tới ngay các cơ sở chuyên khoa mắt uy tín để được các bác sĩ thăm khám và đi�u trị xử lý kịp th�i tránh trư�ng hợp xấu nhất có thể xảy ra.

Vỡ xương hốc mắt

Hốc mắt là một hốc xương hình tháp, đỉnh hướng v� phía sau, đáy mở rộng ra phía trước do xương s� và các xương mặt cấu tạo nên. Vỡ xương hốc mắt có thể xảy ra ở bất kỳ khu vực nào và tạo ra các chấn thương khác nhau: Gãy xương vành hốc mắt, gãy sàn hốc mắt trực tiếp, gãy hốc mắt gián tiếp haowjc trực tiếp; gãy xương cửa lật.

Nguyên nhân gẫy xương hốc mắt phổ biến là do:

• ThÆ°Æ¡ng tích do chÆ¡i thể thao, đặc biệt là các bá»™ môn nhÆ°: bóng đá, cầu lông, quần vợt,…
• ThÆ°Æ¡ng tích do tai nạn giao thông hoặc ngã từ trên cao xuống
• Sá»­ dụng các công cụ nhÆ° búa, khoan cÅ©ng gia tăng nguy cÆ¡ bị chấn thÆ°Æ¡ng.
• Ngoài ra, các nguyên nhân nhÆ° bị tấn công vào vùng mắt bằng cú đấm hay đá cÅ©ng có thể dẫn tá»›i vỡ xÆ°Æ¡ng vùng mắt.

Các triệu chứng khi gãy xương hốc mắt phổ biến dễ nhận biết:

• Giảm tầm nhìn hoặc nhìn đôi
• Ä�au, sÆ°ng, bầm tím, chảy nÆ°á»›c mắt hoặc chảy máu xung quanh mắt.
• SÆ°ng mí mắt
• Buồn nôn và ói má»­a
• Không có khả năng di chuyển mắt theo má»™t số hÆ°á»›ng
• Mắt trÅ©ng xuống hoặc phồng lên hoặc mí mắt rủ xuống.

Hậu quả của vỡ xương vùng mắt

Gãy xương hốc mắt xảy ra khi vật tù gây sang chấn các thành phần của hốc mắt qua một trong các thành yếu nhất, điển hình là sàn hốc mắt. Có thể xảy ra gãy sàn và trần hốc mắt. Xuất huyết hốc mắt có thể gây ra các biến chứng như kẹt thần kinh dưới hố, phù mi và tụ máu hốc mắt. 

Bệnh nhân có thể đau mặt hoặc hốc mắt, song thị, lồi mắt, giảm cảm giác má và mi trên (do kẹt hoặc chấn thương dây thần kinh dưới hố), chảy máu cam và/hoặc tràn khí dưới da. Gãy xương mặt hoặc chấn thương khác cũng phải được loại trừ.

Nhìn thấy hình ảnh song thị có thể là triệu chứng của chấn thương xương hốc mắt

Phương pháp đi�u trị và phòng ngừa

Chẩn đoán là tốt nhất được dựa vào CT với vết cắt m�ng qua xương mặt. Nếu có hạn chế vận nhãn (ví dụ như gây ra song thị), cần đánh giá các cơ vận nhãn để phát hiện kẹt cơ.

Có chỉ định mổ nếu có song thị hoặc lõm mắt ảnh hưởng tới thẩm mỹ. Bệnh nhân nên được khuyên tránh thổi mũi để ngăn ngừa hội chứng khoang hốc mắt do luồng khí trào ngược. Sử dụng thuốc co mạch từ 2 đến 3 ngày có thể làm giảm chảy máu cam. Kháng sinh uống có thể được sử dụng nếu bệnh nhân có viêm xoang

Chấn thương lệ đạo

Lệ đạo là hệ thống ống, có cấu tạo đặc biệt, bắt đầu bằng điểm lệ ở góc trong của mi mắt và kết thúc tại khe mũi dưới. Bởi vậy, chấn thương lệ đạo nếu không được kịp th�i đi�u trị bệnh sẽ gây viêm nhiễm lâm sàng ảnh hưởng đến thẩm mỹ và có thể dẫn đến mù lòa.

Nguyên nhân gây chấn thương lệ đạo

• Tai nạn lao Ä‘á»™ng, tai nạn trong sinh hoạt thÆ°á»�ng ngày (70%)
• Tai nạn giao thông (25%)
• Tai nạn do lá»­a (5%)

Triệu chứng của chấn thương lệ đạo

• Chảy máu: các vết thÆ°Æ¡ng tại mắt hay vùng đầu mắt sẽ chảy máu rất nhiá»�u do tính chất mạch máu, vòng nối tuần hoàn phong phú.
• Tùy vào tác nhân gây chấn thÆ°Æ¡ng (rách nát, đứt rá»�i, mất tổ chức,…; Ä‘Æ°á»�ng lệ bị gián Ä‘oạn hay bị mất má»™t Ä‘oạn, làm giảm hoặc mất khả năng lÆ°u dẫn,… Triệu chứng sẽ là chảy nÆ°á»›c mắt; chấn thÆ°Æ¡ng hốc mắt gây phòi cÆ¡; mỡ trong hốc mắt ra ngoài, di lệch xÆ°Æ¡ng hốc mắt gây biến dạng và mất cân đối vùng mặt.
• Bệnh nhân có thể thấy: tê bì, dị cảm vùng quanh mắt tổn thÆ°Æ¡ng, song thị, mắt bị lồi ra hay thụt vào so vá»›i mắt còn lại.

Hậu quả và di chứng để lại

• Lệ đạo bị nghẽn cÅ©ng làm thay đổi khúc xạ giác mạc, gây ảnh hưởng đến thị giác ban đêm, khiến ngÆ°á»�i bệnh khó khăn trong khi tham gia giao thông.
• Trong trÆ°á»�ng hợp nhẹ, mắt có thể bị lác, song thị, mắt bị lún sâu hoặc lồi ra,… rất nguy hiểm cho nhãn cầu và mất thẩm mỹ.
• Trong nhiá»�u trÆ°á»�ng hợp chấn thÆ°Æ¡ng nặng rất dá»… dẫn đến mù lòa.

Phòng ngừa

• Khi tham gia giao thông cần Ä‘á»™i mÅ© bảo hiểm, Ä‘eo kính mắt.
• Trong quá trình lao Ä‘á»™ng cần trang bị đầy đủ (mÅ© bảo há»™, kính bảo há»™,…) để tránh trÆ°á»�ng hợp xấu nhất có thể xảy ra.

[:en]- Mi
– Lệ bá»™ …[:]