[:vi]
1, Chấn thương đụng dáºp nhãn cầu là gì
Chấn thương đụng dáºp gây sức ép mạnh đột ngá»™t lên nhãn cầu ảnh hưởng đến toà n bá»™ cấu trúc ná»™i nhãn Ä‘á»u bị chèn ép, rung chuyển, vỡ rách, … tùy thuá»™c mức độ chấn động nặng nhẹ.
Sau khi bị đụng dáºp, các tổ chức nhãn cầu bị má»™t quá trình bệnh lý thứ phát do rối loạn tuần hoà n, rối loạn dinh dưỡng và quá trình viêm do chấn thương gây nên. Tổn thương đụng dáºp nhãn cầu rất phức tạp nhưng không gây vết thương rõ rệt ở phần trước nhãn cầu nên dá»… bị bá» qua.
2, Tác động cá»§a chấn thương đụng dáºp nhãn cầu
Tùy theo mức độ chấn thương có thể tác động chỉ phần trước nhãn cầu gây nên há»™i chứng chấn thương phần trước do ảnh hưởng má»™t phần dây chằng Zinn, mạch máu mống mắt, … lệch thể thá»§y tinh và xuất huyết tiá»n phòng.
Chấn động lá»›n vá»›i sức ép mạnh truyá»n qua khối xương mặt sức ép lá»›n, va chạm mạnh và o đầu, … gây nên há»™i chứng chấn thương phần sau nhãn cầu: Nhẹ gây phù hoà ng Ä‘iểm sau chấn thương, nặng có thể rách mạch mạc, võng mạc, bong võng mạc, tổn thương thị thần kinh, xuất huyết dịch kÃnh, …
2.1. Kết mạc:
- Xuất huyết kết mạc.
2.2. Giác mạc:
- Trầy biểu mô, phù nhu mô
2.3. Tiá»n phòng:
- Xuất huyết tiá»n phòng do tổn hại các mạch máu ở mống mắt hay các tÄ©nh mạch và thưá»ng hay kèm đứt chân mống mắt. Máu và o tiá»n phòng hòa lẫn vá»›i thá»§y dịch, ban đầu lá»ng, thưá»ng tụ ở vùng thấp nhất tiá»n phòng.
- Trưá»ng hợp đụng dáºp nặng máu chảy liên tục đầy cả tiá»n phòng, để lâu máu đông thà nh cục lắng Ä‘á»ng ở tiá»n phòng và gây tăng nhãn áp thứ phát, đồng thá»i sẽ thấm và o nhu mô giác mạc gây đĩa máu giác mạc, là m giác mạc đục ngả mà u nâu đỠnhư mà u cánh cam.
Xá» trÃÂ
* Trưá»ng hợp má»›i và Ãt máu:
- Nghỉ ngÆ¡i, hạn chế váºn động, uống nước nhiá»u.
- NhỠCorticoid, uống thuốc tan máu bầm, utc.
- Theo dõi nhãn áp, máu tiêu trong 1 – 3 ngà y.
* Trưá»ng hợp máu nhiá»u hoặc đến trá»…:
- Nháºp viện, dùng corticoid uống, nhá», hạ nhãn áp. Nếu sau má»™t tuần máu không tan, chá»c tiá»n phòng lấy máu bầm để phòng ngừa thấm máu giác mạc.
2.4. Mống mắt – Thể mi:
- Giãn đồng tá» do liên quan đến tổn thương thần kinh hoặc rách cÆ¡. Äồng tá» méo do đứt chân mống mắt, có thể đứt nhiá»u hay Ãt có thể kèm đứt Zinn gây lệch thể thá»§y tinh. Nếu đứt chân mống mắt nhiá»u có thể gây song thị.
- Trưá»ng hợp nặng: đứt toà n phần mống mắt ï‚® mống mắt nằm lệch lại trong tiá»n phòng
Xá» trÃ:
- Giãn má»›i: Có thể dùng thuốc co đồng tá» nhưng Ãt hiệu quả trong trưá»ng hợp rách cÆ¡.
- Song thị do đứt chân mống mắt rộng  tạo hình mống mắt.
2.5. Thể thủy tinh:
Chấn thương đụng dáºp gây đục thể thá»§y tinh, lệch thể thá»§y tinh và sa thể thá»§y tinh.
2.6. Dịch kÃnh:
Tổn thương các mạch máu thể mi, hắc mạc hay võng mạc gây xuất huyết ở buồng dịch kÃnh. Trong tuần đầu, nếu xuất huyết tiêu được Ãt ảnh hưởng đến thị lá»±c vá» sau. Trưá»ng hợp xuất huyết nhiá»u gây đục tá»a lan thà nh mảng lá»›n di động hay cố định. Máu đầy trong dịch kÃnh gây rối loạn dinh dưỡng nhãn cầu hay kèm theo tăng nhãn áp thứ phát.
Äiá»u trị:
- Nằm nghỉ ngÆ¡i, hạn chế váºn động
- Liệt Ä‘iá»u tiết
- Tăng cưá»ng dinh dưỡng thà nh mạch
- Tiêu máu
- Trưá»ng hợp tăng nhãn áp: Ä‘iá»u trị hạ nhãn áp ná»™i khoa. Sau má»™t tháng nếu máu dịch kÃnh không tiêu chuyển khoa Äáy mắt phẫu thuáºt cắt dịch kÃnh lấy máu bầm ra.
2.7. Hắc võng mạc:
- Phù võng mạc (há»™i chứng Berlie): Ngay sau chấn thương mắt má» nhiá»u, sau và i giá», và i ngà y nhìn khó dần lên.
- Soi đáy mắt: võng mạc phù trắng tùy mức độ nặng nhẹ cực sau nhãn cầu.
[:en]
1, Chấn thương đụng dáºp nhãn cầu là gì
Chấn thương đụng dáºp gây sức ép mạnh đột ngá»™t lên nhãn cầu ảnh hưởng đến toà n bá»™ cấu trúc ná»™i nhãn Ä‘á»u bị chèn ép, rung chuyển, vỡ rách, … tùy thuá»™c mức độ chấn động nặng nhẹ.
Sau khi bị đụng dáºp, các tổ chức nhãn cầu bị má»™t quá trình bệnh lý thứ phát do rối loạn tuần hoà n, rối loạn dinh dưỡng và quá trình viêm do chấn thương gây nên. Tổn thương đụng dáºp nhãn cầu rất phức tạp nhưng không gây vết thương rõ rệt ở phần trước nhãn cầu nên dá»… bị bá» qua.
2, Tác động cá»§a chấn thương đụng dáºp nhãn cầu
Tùy theo mức độ chấn thương có thể tác động chỉ phần trước nhãn cầu gây nên há»™i chứng chấn thương phần trước do ảnh hưởng má»™t phần dây chằng Zinn, mạch máu mống mắt, … lệch thể thá»§y tinh và xuất huyết tiá»n phòng.
Chấn động lá»›n vá»›i sức ép mạnh truyá»n qua khối xương mặt sức ép lá»›n, va chạm mạnh và o đầu, … gây nên há»™i chứng chấn thương phần sau nhãn cầu: Nhẹ gây phù hoà ng Ä‘iểm sau chấn thương, nặng có thể rách mạch mạc, võng mạc, bong võng mạc, tổn thương thị thần kinh, xuất huyết dịch kÃnh, …
2.1. Kết mạc:
- Xuất huyết kết mạc.
2.2. Giác mạc:
- Trầy biểu mô, phù nhu mô
2.3. Tiá»n phòng:
- Xuất huyết tiá»n phòng do tổn hại các mạch máu ở mống mắt hay các tÄ©nh mạch và thưá»ng hay kèm đứt chân mống mắt. Máu và o tiá»n phòng hòa lẫn vá»›i thá»§y dịch, ban đầu lá»ng, thưá»ng tụ ở vùng thấp nhất tiá»n phòng.
- Trưá»ng hợp đụng dáºp nặng máu chảy liên tục đầy cả tiá»n phòng, để lâu máu đông thà nh cục lắng Ä‘á»ng ở tiá»n phòng và gây tăng nhãn áp thứ phát, đồng thá»i sẽ thấm và o nhu mô giác mạc gây đĩa máu giác mạc, là m giác mạc đục ngả mà u nâu đỠnhư mà u cánh cam.
Xá» trÃÂ
* Trưá»ng hợp má»›i và Ãt máu:
- Nghỉ ngÆ¡i, hạn chế váºn động, uống nước nhiá»u.
- NhỠCorticoid, uống thuốc tan máu bầm, utc.
- Theo dõi nhãn áp, máu tiêu trong 1 – 3 ngà y.
* Trưá»ng hợp máu nhiá»u hoặc đến trá»…:
- Nháºp viện, dùng corticoid uống, nhá», hạ nhãn áp. Nếu sau má»™t tuần máu không tan, chá»c tiá»n phòng lấy máu bầm để phòng ngừa thấm máu giác mạc.
2.4. Mống mắt – Thể mi:
- Giãn đồng tá» do liên quan đến tổn thương thần kinh hoặc rách cÆ¡. Äồng tá» méo do đứt chân mống mắt, có thể đứt nhiá»u hay Ãt có thể kèm đứt Zinn gây lệch thể thá»§y tinh. Nếu đứt chân mống mắt nhiá»u có thể gây song thị.
- Trưá»ng hợp nặng: đứt toà n phần mống mắt ï‚® mống mắt nằm lệch lại trong tiá»n phòng
Xá» trÃ:
- Giãn má»›i: Có thể dùng thuốc co đồng tá» nhưng Ãt hiệu quả trong trưá»ng hợp rách cÆ¡.
- Song thị do đứt chân mống mắt rộng  tạo hình mống mắt.
2.5. Thể thủy tinh:
Chấn thương đụng dáºp gây đục thể thá»§y tinh, lệch thể thá»§y tinh và sa thể thá»§y tinh.
2.6. Dịch kÃnh:
Tổn thương các mạch máu thể mi, hắc mạc hay võng mạc gây xuất huyết ở buồng dịch kÃnh. Trong tuần đầu, nếu xuất huyết tiêu được Ãt ảnh hưởng đến thị lá»±c vá» sau. Trưá»ng hợp xuất huyết nhiá»u gây đục tá»a lan thà nh mảng lá»›n di động hay cố định. Máu đầy trong dịch kÃnh gây rối loạn dinh dưỡng nhãn cầu hay kèm theo tăng nhãn áp thứ phát.
Äiá»u trị:
- Nằm nghỉ ngÆ¡i, hạn chế váºn động
- Liệt Ä‘iá»u tiết
- Tăng cưá»ng dinh dưỡng thà nh mạch
- Tiêu máu
- Trưá»ng hợp tăng nhãn áp: Ä‘iá»u trị hạ nhãn áp ná»™i khoa. Sau má»™t tháng nếu máu dịch kÃnh không tiêu chuyển khoa Äáy mắt phẫu thuáºt cắt dịch kÃnh lấy máu bầm ra.
2.7. Hắc võng mạc:
- Phù võng mạc (há»™i chứng Berlie): Ngay sau chấn thương mắt má» nhiá»u, sau và i giá», và i ngà y nhìn khó dần lên.
- Soi đáy mắt: võng mạc phù trắng tùy mức độ nặng nhẹ cực sau nhãn cầu.
[:]